وزرگان در تاريخ ساسانى ، كه در كتاب طبرى قسمتى از آن براى ما مانده ، در هر صفحه بنام « بزرگان و نژادگان » مصادف مىشويم . هر وقت كه شاهنشاهى بتخت مينشست ، بزرگان و نجبا براى عرض تهنيت و استماع نطقى ، كه پادشاهان على الرسم در آغاز سلطنت خود ايراد مىكردند ، جمع مىشدند . همين « بزرگان » بودند ، كه اردشير دوم را خلع و شاپور سوم را مقتول كردند « 1 » . بعضى از همين « بزرگان و نجبا » مصمم شدند ، كه اعقاب يزدگرد اول را از سلطنت محروم گردانند « 2 » و در مذاكراتى كه راجع بپادشاه جديد با منذر امير عرب به عمل آمد ، همين « بزرگان و نجبا » دخيل بودند « 3 » . در طبرى گاهى بجاى « بزرگان و نژادگان » كلمات « العظما و الاشراف » كه به معنى بزرگان و رجال ممتاز است ، آمده است « 4 » . اصطلاحات عربى اهل البيوتات ( نژادگان ) العظماء ( بزرگان ) ، و الاشراف ( رجال ممتاز ) ترجمه ادبى كلمات پهلوى واسپوهران و آزاذان وزرگان است « 5 » . گاهى فقط نام « بزرگان » مذكور شده است « 6 » . از آن‌جا كه بزرگان در عهد ساسانيان داراى اعتبار و اهميت بوده‌اند و نامشان در

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 846 ، نلدكه ، ص 70 و 71 . ( 2 ) - طبرى ، ص 858 ، نلدكه ، ص 91 . ( 3 ) - ايضا ص 850 و بعد ، نلدكه ، ص 92 ، 93 ، 94 و غيره . ( 4 ) - طبرى ، ص 835 ، 871 ، 883 - نلدكه ص 50 ، 113 ، 133 . ( 5 ) - نلدكه طبرى ، ص 71 ، يادداشت 1 . راجع به اهل البيوتات مقايسه شود با تركيب بربيتا - ن bar - baita - n ، كه ايده او گرام واسپوهران است . از جمله تركيبات مشابه نزد طبرى يكى عنوان الوجوه و العظما مىباشد ( ص 996 ، نلدكه ، ص 282 ) . ( 6 ) - طبرى ، ص 834 ، 846 ، 1045 ، 1061 ، نلدكه ص 48 ، 69 ، 361 ، 386 .